Lailahe illallah,muhammed resulullah

John LOCKE

John LOCKE (1632 – 1704)

İngiliz amprisizminin babası olan filozof.

Diğer filozoflarla karşılaştırılınca hareketleri vardı. Oturarak değil yaşayarak ediniyordu bilgileri. Ona göre gerçeği görmek araştırarak ve gezerek olur. Aksiyon insanı idi. Akıl çağının babası olarak bilinir. Tanrının varlığına inanırdı ancak o kadar. Mistik olaylara tahammülü olmayan birisiydi. Hristiyandı. ancak Katoliklere çok çektirmişti. Protestanların sevdiği bir düşünürdü. rıza onun en büyük savunusuydu. Ona göre her şey rızaya dayanmalıydı. Hedonizme katkısı büyüktür.

Hayatta sürekli olması gereken hazları şöyle sıralar: sağlık, güzel şöhret, bilgi, hayır işlemek, bu dünyadan sonra güzel bir hayat var olduğu inancı.

Ona göre her şey mutluluk üzerine kurulmalıydı. Ona göre günah işlemenin tek sebebi cehaletti. 1632’de bir avukatın en büyük oğlu olarak dünyaya geldi. Krala karşı bir iç savaş patlak verdi ve bu savaşta babası parlamento’nun yanında yer almıştı. Parlamento bunu kazanınca kendisine en iyi okulların kapıları açılır.

Sonraları devrimci liberal olur. Whig Partisinin kurucusu olan Shaftesbury onun yakın arkadaşıydı ve Locke bu partinin akıl hocası idi. Katoliklere karşı pek sıcak değildi bu parti. Bu yüzden kral 2. Charles ile iyi geçinemiyordu. O da bir katolikti. Ayrıca Fransızlara da kötü gözle bakıyorlardı. Onlara göre dini hoşgörü ön planda olmalıydı. O dönemin radikal dinci grubu Papist’lerden nefret ediyordu. Herkese özgürlük verilsin diyor ancak onlar için bunu istemiyordu. Ayrıca kesinlikle Rapist olan 2. James’in tahta geçmesine karşıydı. 2. James 2. Charles’in kardeşiydi. Ancak Shaftesbury 2. James’e karşı halkı ayaklanmaya davet etti ve silahlandırdı. Başarısız olunca da fazla yaşamayacağı Hollanda’ya kaçtı. Locke de hemen Amsterdam’a kaçar. 2. James despotluk yapar ve halka zorla Katolikliği kabul ettirmeye çalışır. 2. Charles’in reformist hareketlerini 10 yıl geri getirir.

Ta ki 1688 yılındaki Şanlı Devrim sonrası İngiltere’ye döndü. Artık 2.James başta değildir. Kral William başa geçmiştir. Daha sonra ‘Hükümet Üzerine İki Deneme’ adlı risalesini yayınlar. Ancak bu risale daha sonra kralı övmek gibi görünse de öyle değildir. Risalenin çoğu devrimden 10 yıl önce yazılmıştı. Bu sadece Locke’nin istediği sistemin geldiğini göstermektedir. Kitap 1688 devriminin haklılığını göstermektedir ona göre. Bu kitabın temel kelimesi ‘rıza’dır. Locke’a göre ‘kralların kutsal hakkı’ yani kralları tanrının gönderdiği inancı saçmaydı ve sonuna kadar bu doktrine karşı çıktı. Bu düşüncesini Hobbes’tan aldığını da söylemek lazım. Ona göre otorite ve devlet gerekli idi. Ancak bu kesinlikle zorla bir şey yaptırma yoluyla olmamalıydı. Devlet güçlülerin güçsüzleri ezmesini engelleyecek ve güçsüzlerin korku içinde yaşamasını engelleyecekti.

Halka ihanet yönetime karşı ayaklanma için tek sebep olarak gösteriliyordu. Ona göre halkın hakları çiğnenince ayaklanma gerekmektedir. Diyor ki; kanun koyucular ne zaman halkın mülkünü elinden almaya keyfi güce esir etmeye çalışırlarsa artık onları dinlemek olmaz. Bu kişiler halkı kendilerine karşı savaşa sokmuş olurlar.

Lock’un da en büyük kötülüğü sömürgecilik taraftarı olması idi. Ancak İngilizlerin kurduğu kolonilerini yönetsin dediği İngiliz kralını halk istemezse ne olacak sorusuna cevap vermekten itinayla kaçınmıştı. Locke’ye göre eşitlikçi, toplumsal ve cumhuriyetçi rejim onaylanamaz bir sistemdi.

Locke Birleşmiş Milletler’in 1948’de ilan ettiği Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi’nin de fikir babası olarak gösterilir. Ona göre yaşam hürriyet haklarını birisinin elinden alan kişinin yaşaması kabul edilemezdi. Ona göre insan hakları kesinlikle korunmalıydı. Devrim sadece onları geri almak için yapılabilirdi. Diyor ki eğer birisi birisinin hakkını gasp ediyor, bir şeyini  çalıyor,canını alıyorsa ve yönetim bir şey yapmıyorsa o yönetim değişmelidir. Onun orada durma hakkı yoktur. Lock’a göre diktatörlerin koyduğu kanunlar yasa olamaz. Mutlak hürriyeti şöyle tanımlar; adil ve tarafsız hürriyet, ihtiyacını duyduğumuz şeydir. Ona göre insan aklı sınırlı ve bilebileceği şeyler var olan şeylerle mukayese edilemeyecek kadar azdır. Yani mutlak bilgi her şeyden önemlidir. Ancak her şeyi kavramaktan acizdir.