6/1/2008 - KUR'AN'I ANLAMAYI ENGELLEYEN HER ŞEYDEN UZAKLAŞMAK

Kur'an anlayışına mani olan şeylerden kaçınmak gerekir, çünkü insanların çoğu, şeytanın kalplerine gerdiği perde ve sebepler nedeniyle Kur'anın manâlarını anlamaktan menedilmişlerdir. Böylece Kur'anın sırlarının hikmetleri kendileri için perdelenmiş ve basiretleri onu göremez olmuştur. Nitekim Peygamber (s.a) buyurmuştur: Eğer şeytanlar, Âdem oğullarının kalpleri etrafında cirit atmasaydılar, Âdem oğulları melekûta bakabilecekti.

Resûlullah (sav) "Allah kime hâyır dilerse onu dinde fakîh kılar",

İbn Abbas için: "Allah'ım, onu dinde "fakîh" kıl ve ona Kur'ân'ın te'vilini öğret" buyurarak, yani iyice anlama ve kavrama anlamında kullanmıştır. Fıkıh, tabiin dönemine kadar bu anlamda kullanılmış olacak ki,

İmam-ı Azam onu: "Kişinin lehine ve aleyhine olan şeyleri bilmesidir" diye tarif etmiş ve itikad esaslarından bahseden eserine "el-Fıkhu'l-Ekber" yanî, iyi anlaşılması gereken en önemli mes'eleler adını vermiştir.

Kur'anın manaları melekût aleminin cümlesindendir. Zahiri duyulardan gizlenip ancak basiret nuruyla müşahade edilen her şey de melekût alemindendir.

**Kur'anı anlamaya perde olan hususlar Kalbi, harflerin mahreçlerinden çıkmaya yönlenmesidir. Böyle bir kimseyi, Kur'an okuyucularını Allah sözlerinin manalarını anlamaktan alıkoymakla görevli bulunan bir şeytan sevk ve idare eder. Ona daima harf mahrecinden çıkmadı vesvesesini verip durur harfleri tekrar etmeye yöneltir .Bu bakımdan böyle bir kimsenin düşüncesi yalnızca harflerin mahreçleri üzerinde yoğunlaşılmış olur. O halde böyle bir kimse nasıl olur da manaları kavrayıp anlamak mümkün olur. Bu gibi bir vesveseye itaat edip kurban giden bir kimse, şeytan için en büyük bir oyuncaktır. (Allah korusun).

**Uyduğu bir mezhebe bağlı olup da sadece taklit ettiği mezhep üzerine titremek, nefsinde dinlediğine sadece taassup yoluyla yer verip ısrar etmek, basiret ve müşahade ile ona ulaşmaya yanaşmamaktır. İşte böyle bir kimseyi inancı bağlamış bulunur. Ve bir türlü inanç bağlarından kurtulup adım atamaz. İnandığından başka bir şeyin kalbine gelmesi adeta imkansızdır. Böyle bir kimsenin görüşü sadece dinledikleri ile ilgilidir. Uzakta kendisine bir ışık görünüp dinlediklerine ters düşen manalardan herhangi bir mana baş gösterirse, taklit şeytanı derhal kendisine hücum ederek şöyle der:'Nasıl olur da böyle bir mana kalbine gelebilir? Oysa bu senin ecdadının inandıklarına terstir!'

Bu bakımdan kişi bu mananın şeytandan gelen bir gurur olduğunu zanneder ondan uzaklaşır ve benzerinden sakınır.. İşte bu gibiler için sufiler 'İlim perdelidir' demişlerdir. Sufilerin buradaki 'ilim'den kastettikleri; insanların mücerred taklit ile üzerinde ısrar ettikleri inançlardır veya mezhep mutaassıplarının mücadele kelimelerinin mücerrediyle yazmış oldukları ve geride gelenlere bıraktıkları manâsız ibarelerdir.

Bu gibi taklit, bazen batıl olur ve aynı zamanda gerçeklerin bilinmesine engel olur. Gerçekler onun batıl taklidiyle çarpıştığı için, derhal ona ait taklit bu gerçeği onun kalbinden uzaklaştırır.

Bazen de taklit hak olduğu halde yine de Kur'anın manâsının anlaşılmasına ve keşfine mani olmaktadır. Çünkü insanların inanmakla sorumlu,yükümlü bulundukları hak, birkaç mertebe ve dereceye ayrılır. Onun başlangıcı ve zahiri vardır. Huy ve davranışları,karakteri zahir üzerinde dondurmak, elbette bâtının derinliğine dalmaktan insanı meneder.

*Kişinin bir günahta ısrar etmesi veya ululuk taslayıp, kibirli olması, az da olsa itaat olunan dünya hevesiyle haşır neşir olmasıdır. Çünkü böyle bir durum kalbinin kararmasına ve paslanmasına neden olmaktadır. Bu durum ise kalp için en büyük perdedir ve tıpkı aynanın üzerindeki pas gibidir. Hakkın tecellisine mani olur. İşte insanların çoğu bu perde ile gerçeği görmekten perdelenmiş, habersizler ve gâfillerdir. Şehvetler ne kadar kalbin üzerinde yerleşirse Allah sözlerinin manaları o kadar perdelenir. Kalpten dünya ağırlıkları ne kadar kalkarsa o derecede de mananın o kalpte tecelli etmesi yakınlaşır. Kısacası kalp ayna gibidir. Şehvetleri sökmek suretiyle kalbin temizlenmesi aynanın parlatılması gibidir.

*Basiret nuruyla müşahade edilen ve keşfolunan hakiki, gerçek ilme gelince, o istenenin en sonu ve hedefi olmak hasebiyle nasıl olur da perde olabilir? Fudayl b. İyaz (r.a) 'Vahyin bereketinden mahrum olmak Kur'an'ı anlamaktan mahrum olmaktır' demiştir. Nitekim Yüce Allah Kur'anda 'Allah, inananlara kavrama kâbiliyeti vermektedir' buyurmaktadır.

Allah Tealâ (C.C) Kur'an'ın anlaşılır ve hatırlatıcı oluşunda şöyle buyurmuştur: “İyice anlamanız için âyetlerimizi böyle açıkça bildirmedeyiz.

Ancak küfür(şer)den dönen Allah'ın alâmetlerinden ibret alır ve gerçeği anlar.

Dünya aldanışını ahiret nimetlerine tercih eden bir kimse akledenlerden olamaz ve bu hikmetten ötürü kitabın sırları kendisine açılmaz.

*Müteessir Olmak (Üzülerek etkilenmek)

Kalbin çeşitli eserlerden, ayetlerin değişikliğinden ötürü çeşitli renkler alması demektir. Bu bakımdan kalp her halin anlatılışına göre hallenir. Dolayısıyla üzüntü, korku, ümit, güven, ve daha nice sıfatlarla sıfatlanır. Çünkü tazyik, Kur'an ayetlerinde diğer durumlardan da fazladır. Kişi af ve rahmetin ancak ariflerin elde edebileceği şartları bağlandığını görür. Nitekim şu ayette aynı durum mevcuttur.

Allah'tan af dileyin.

Onlardır ki, Allah'a ve O'nun ayetlerine içten inanırlar, sabrederek dinde sebat ederler, Allah yolunda yurtlarından çıkarılanlara yardım ederler, iyilik eder, iyi davranırlar. İşte o kimseler kurtuluşa erdirileceklerdir. Cennetler onlaradır.

İnanıp da iyi işler işleyenler için cennetler vardır ve onlar orada ebedi olarak kalacaklardır.

Kim ki inanır, sabreder ve secde ederse işte en büyük ongunluk ve kurtuluş budur. Onlar cennetlere girecek ve ebedi olarak orada kalacaklardır. Ne güzel yurttur o.

Görülüyor ki bu ayetlerde a) af dilemek (tövbe etmek), b) İman, Allah'a ve O'nun ayetlerine inanmak, c) İyi işler işlemek d) Doğru yolda sabır ve sebat, e) namaz kılmak, f) iyilik edip iyi davranışlarda bulunmak

Şu ayette de aynı durum vardır:

İkindi vakti hakkı için andolsun ki insanlar hüsrandadır. Ancak, inanan ve iyi işler işleyenler ile birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesna.

Bu sırra binaen Hasan Basri şöyle der: Allah'a yemin ederim bugün Hiçbir kimse yoktur ki Kur'anı okuyup, Kur'an'a iman etsin de hüznü ferahından daha çok olmasın ve yine ağlaması çok, gülmesi azalmasın. Yorgunluğu ve meşguliyeti çoğalıp, istirahat ve tembelliği azalmasın.

Vüheyb b. Verd şöyle buyurmuştur: 'Tüm olaylara vaaz ve nasihatlere baktık ve Kur'an'ın dışında kalpleri hassas yapan ve kalplere hüzün ve üzüntüyü celbeden bir şeye rastlamadık'.

Bu bakımdan kişi okuduğu ayetin bahsettiği sıfatla sıfatlanması lâzımdır. Azap ayetlerini okuduğunda, onun kime dokunacağı hususunda -eğer manayı anlamışsa- ölürcesine küçülür.

Allah Tealâ'nın kurtuluş vaadi ile ilgili ayetlerini okuduğunda, sevincinden uçarcasına müjdelenir.

Allah'ı anmak, sıfat ve isimlerini belirten ayetleri okuduğunda Celâl-i İlâhînin önünde başını eğer ve azametini hatırlar.

Onlar o kimselerdir ki; Yanlarında 'Allah' adı anıldığında kalpleri titrer.

Kur'an'ın bir diğer ayetinde 'Onlar Allah evlât edindi' dediler. Ayetini okuduğu zaman, ulûhiyet şanına yakışmayan sözlerinden iç aleminde infiale kapılır ve derhal sesinin hızını keserek ezik bir hal alır, üzülüp kırılır. Cennetin vasfını okuduğunda, içinde cennete karşı bir sevinç, arzu belirir. Cehennemin vasfını okuduğu zaman hüzünlenerek korkudan tir tir titremeye başlar.

Allah Tealâ'nın 'Sizinle benim aramda tanık olarak Allah yeter'

'Âzabımız neymiş onlar yakında görecek ve bileceklerdir. Kimmiş yalancı yakında iyice anlayacaklardır'.ayeti ile ilişkin olan diğer bir ayeti: 'Her ümmetten bir tanık getirdiğimiz ve seni de onlar üzerine bir tanık yaptığımız zaman, bakalım kâfirlerin hâli ne olacak?(Nisa/41) resulullah'a okudukları zaman Resulullah'ın gözlerinden yaşlar aktığını görmüşlerdir.

Allah'tan korkanların bir kısmı vâid ayetlerini okuduğu zaman baygınlık geçirirlerdi. Bazıları da bu ayetleri dinlediğinde ölürdü. Bu bakımdan bu hallerle hallenmiş olarak, okuyanı Allah Tealâ'nın ayetlerini 'eskilere ait masallar' olmaktan çıkarmış olur.

Bu hallerle hallenen bir kimse :'Vay o günü yalanlayanların hallerine' ayetini okuduğunda, eğer korkmazsa, ayeti sadece -hâşâ- masal yerine koymuş olur.

'Sabredin, Allah sabredenlerle berâberdir' ayetini okuduğu zaman eğer hâli sabretmek veya gelecek eziyetlere karşı sabretmeye niyetlenmeyip de tilâvetin halâvetine varamamışsa, evet, eğer bu sıfatlarla sıfatlanmamış, kalbi bu durumlar arasında titrememişse onun şu ayetleri okumaktan nasibi sadece dilini kıpırdatmaktır. Bununla beraber kendine açıkça şu ayetler yakışmaktadır:

Allah hesabı tez görür. Onlar ise ayetlerimizden yüz çevirmedeler. Gerçeği akletmezler. İşte o kişiler gafillerin ta kendileridir. Onlar kör,sağır ve dilsizdirler.Allah'ın âyetlerini hiçe sayanlar zâlimlerdir.

Kur'an ayetini okuyup onlardan ibret almayan, o ayetlerden yüz çeviriyor demektir.

Anlaşıldı ki Kur'an bu halleri kalbe celbetmek ve ahkâmıyla amel etmek için okunur. Eğer Kur'anın okunmasındaki gaye bu değil ise, sadece harflerin ve dilin kıpırdaması külfeti ise, bu önemsiz bir şeydir.

Bu hikmete binâen kurrâ'dan biri şöyle anlatır: Bir üstadımın yanında Kur'an okudum. İkinci bir defa okumak istediğimde beni şiddetle reddederek dedi ki: “Kur'anı benim üzerime okuyup beni meşgul ediyorsun. Git, Allah Tealâ'ya oku ve dikkat et ki, Allah Tealâ sana neyi emretmekte ve seni nelerden sakındırmaktadır?'

İşte sahâbe-i kirâmın (r.a) meşguliyetleri böyle Kur'anla hallenmek ve onun ahkâmıyla amel etmekti.

Hz. Peygamber (s.a) vefat ettiği zaman yirmi bin sahâbisi vardı.

(Yirmi bin kaydı belki de sadece Medine'de bulunanlar içindir. Zira Ebu Zer er-Râzi 'Resulullah (s.a) vefat ettiği zaman yüzondörtbin sahabi vardı' diyor. Tüm bunlar ondan hadis dinleyen ve rivayet edenlerdir. Buhari ve Müslim'de Enes'den rivayet edildiğine göre, Resulullah'ın zamanında bütün Kur'anı hıfzedenler dört kişidir ve hepsi de ensar' dandır.1.Ubey b. Ka'b,2.Muaz b. Cebel,3.Zeyd, 4.Ebu Zeyd'dir.) Fakat bu hadisin senedinde de za'f bulunabilir. Buna göre.

Oysa onlardan sadece altı kişi Kur'anı tamamen hıfzetmişti. Bu altı kişinin ikisi hakkında da ihtilâf vardır. Sahabilerin çoğu bir veya iki sureyi hıfzederdi. Bakara ve En'am sûresini hıfzedenler ise sahabilerin âlimleriydi.

Birisi Kur'an'ı öğrenmek için huzur-i saâdete geldiğinde Allah Teâlâ'nın “Her kim zerre kadar bir iyilik işlerse onun karşılığını görecektir, faydası kendinedir. Her kim de zerre kadar bir kötülük, şer işlerse onun karşılığını görecektir, zararı kendinedir. (Zilzal 7-8) ayetinin okunduğunu duyar ve 'Bu kadarı bana kâfidir' diyerek gider. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a) hazır bulunanlara 'Bu kişi Kur'anın manâsını anlayarak gitti' buyurur.

*Âzabımızın aniden üzerinize gelip çatmayacağından emin mi bulunuyorsunuz? Ayeti gereğince,Kur'an okuyan kişi nefsine kesinlikle rıza ve temizlenmiş gözüyle bakmamalıdır. İyileri medhedip onlara Allah'ın çeşitli nimetlerini vadeden ayetleri okuduğunda nefsini onlardan saymamalı, 'Allah yolunda yarışın' emrine binaen belki o vasıflara lâyık olarak ibadet edenleri ve o sahada doğru olanları görmeli, onların kervanına katılmak için Allah'tan niyazda bulunmalıdır. Âsiler ve kusurluları yeren ve zemmeden ayetleri okuduğunda nefsini onlarla beraber görmeli ve kendisinin muhatap olduğunu takdir ederek korkmalıdır.

Yusuf b. Esbat'a 'Kur'an'ı okuduğun zaman nasıl dua ediyorsun?' diye sorulduğunda, 'Nasıl dua edeyim? Kusurumdan ötürü yetmiş defa Allah Teâlâ'dan af diliyorum...' diye cevap verir.

Nitekim ayet-i kerimede 'Ancak Allah'tan korkun' ve 'Allah, kendisinden, korkanlarla beraberdir.'

Bu bakımdan kişi Kur'an hakkında kendini böyle kusurlu görürse, onun bu görüşü Allah'ın rahmetine yaklaşmasına vesile olur. Çünkü yakınlıkta uzaklık gören bir kimse, kendisinde beliren korku nedeniyle yakınlıkla taltif ediliyor ve bu korku o yakınlığın ardından gelen diğer bir yakın dereceye onu çekip götürür. Kim uzaklıkta yakınlığı görüyorsa, aldanır. Aldanışı da onu uzaklığından daha uzak bir dereceye çekip götürür. Kişi kendini Allah katında razı olunmuş gözüyle görürse, nefsini kendi kendine yüceltmekle nefsi kendine perde olur. Nefsine iltifat etmekten vazgeçtiği ve okuduğunda Allah'tan başkasını müşahade etmediği zamanda (kendini kaybederek Hakk'ı bulmak, Allah'tan başka her şeyden kesilmek) işte o vakit melekût aleminin sırrı kendisine keşfolunur. Ve 'Kur'an'ın zahiri tefsirinden başka manası yoktur' diyen bir kimse, sadece kendi bilgi sınırından haber vermektedir. Böyle bir kimse, kendi nefsinin haber verdiği şeyde doğrudur. Fakat bütün insanları kendi kapasitesine sokup ta orada bocalatmaya hakkı olmadığı için bu bakımdan da yanlıştır. Haberler ve eserler, Kur'anın manalarının irfan ehli için çok geniş olduğuna delâlet ederler.

Nitekim Ali (r.a) 'Allah'ın kuluna verdiği-Kur'an hususundaki- üstün anlayış müstesnâ' buyurmuştur.

Huzeyfe (r.a) Hz. Peygamberin (s.a) kendisinden sonra ümmetinin ihtilâf ve ayrılığa düşeceğini kendisine haber verdiği zaman, Resulullah'a şöyle sorduğunu rivayet etmektedir:

'Ey Allah'ın resûlü ! O halde, o zamana yetişirsem, ne yapmamı bana emredersin?' Hz. Peygamber 'Allah'ın Kitab'ını öğren ve onun içindeki hükümlerle amel et. Zira kurtuluş ancak ondadır'.