ÇOCUK EDEBİYATI

            Özellikle çocuklara yönelik bir edebiyat türü ya da büyükler için yazıldığı halde çocukların anlayarak, zevk alarak okudukları eserlerin oluşturduğu edebiyat, “çocuk edebiyatı” olarak ifade edilir.

            Çocuk edebiyatı, gelişme ve yetişme çağındaki çocukların dil seviyelerine, duygu ve düşüncelerine, anlama kapasitelerine seslenen bir edebiyattır. Bu edebiyatın en önemli özelliği “çocuğa göre”dir.

            Çocuk, okulöncesinden başlayarak yaklaşık on yıllık dönemde kendisine seslenen, kendi duyarlığını yansıtan çocuk edebiyatı ürünleriyle baş başa kalır. Eğitici yönüyle de öne çıkan çocuk edebiyatının bu ürünleri onun yetişmesinde, dil kullanımında, hayata bakışında, davranışlarında önemli rol oynar.

            Çocuk edebiyatı açısından son birkaç yılı konu edinen bu yazı, çocuk edebiyatıyla ilgili genel değerlendirmelere ve bilgilere yer vermenin daha yararlı olacağı düşüncesiyle kaleme alınmıştır.

            Edebiyatımızda 17. ve 18.yüzyılda çocuğu konu alan iki önemli eser bilindiği gibi: Hayriye (Nabi’nin oğlu Ebü’l-Hayr Mehmet için yazdığı didaktik mesnevi) ve Lutfiye’dir (Sümbülzade Vehbi’nin oğlu Lütfi için yazdığı mesnevi). Bu iki eser de, iyilik, doğruluk, erdem gibi konularda babadan oğula öğütleri dile getirir.

            Çocukların duygu, düşünce ve ihtiyaçlarına cevap veren bir edebiyat olarak tarif edilen çocuk edebiyatı, özellikle son yüzyılda, çocuğu fikir ve estetik yönünden geliştirecek özel bir dil ve üslubu gerektiren, çocuğa özel ölçüleri olan, pedagoji ve psikolojinin realitesine uygun  bir edebiyat olarak gündeme gelir, ürünlerini verir.

            Bizde ilk çocuk edebiyatı batıdan yapılan tercümelerle başlar. Şinasi’nin La Fontaine’den çevirileri ilk örneklerden sayılır. Yine Tanzimat’tan bugüne özellikle çocuklara yönelik olarak ortaya konulan çocuk edebiyatı ürünlerinin ilk ürünleri Ali Ulvi Elöve, İbrahim Alaettin Gövsa, Tevfik Fikret, Ali Ekrem, Mehmet Fuat Köprülü gibi sanatçılarımızın şiirleridir.

            Meşrutiyet yıllarında M. Satı, Münif Paşa, Sadık Rıfat Paşa, Ahmet Hulusi, Adil, Ahmet Edip, Ali Seydi, Ali Nazım gibi eserler çocuk eğitimi ve psikolojisi üzerine yayınlanan eserleri tercüme ederler, örnek metinlere yer verirler.

            Çocuk edebiyatında, özellikle çocuklar için yayınlanan süreli yayınların önemli bir yeri vardır.

Bilindiği gibi ülkemizde ilk çocuk dergisi olarak kabul edilen Mümeyyiz (Tevfik Bey 1869), ardından yayınlanan Hazine-i Etfal, Sadakat, Arkadaş, Bahçe, Çocuklara Kıraat, Çocuklara Talim, Ayine, Çocuklara Mahsus Gazete, Çocuklara Rehber, Çocuk Bahçesi, Musavver Küçük Osmanlı, Çocuk Dünyası, Çocuk Yurdu, Mektepli, Çocuk Duygusu, Türk Yavrusu, Hür Çocuk, Bizim Mecmua, Çocuk Postası, Çocuk Dostu, Haftalık Resimli Gazetemiz, Sevimli Mecmua, Çocuk Yıldızı, Çocuk Sesi, Afacan Arkadaş gibi çocuk dergi ve gazeteleri çocuk edebiyatının ilk süreli yayınlarıdır.

            Yeni harflerin kabulüyle birlikte çocuk gazete ve dergilerimizde önemli bir artış gözlenir. Ne var ki bu yayınlar süreklilik gösteremez.

Çocuk Haftası ve Yavru Türk (Tahsin Demiray, 1940), Çocuk Sesi (M.F. Gürtunca, 1942), Çocuk (Çocuk Esirgeme Kurumu, 1932), gibi dergilerden sonra çeşitli kurum, kuruluşlar eliyle çocuk dergileri yayınlanır:

Doğan Kardeş (Yapı Kredi, 1945’ten sonra), Mavi Kırlangıç (Türkiye Yeşilay Cemiyeti, 1970’li yıllarda), Elma Şekeri (Kültür Bakanlığı), Uçan Çocuk (Türk Hava Kurumu), Tübitak Bilim Çocuk, Diyanet Çocuk (Diyanet İşleri Başkanlığı), Öncü Çocuk, (TSE) , Karınca Kardeş (Türk Kooperatifçilik Kurumu).

Banka dergileri: Şeker Çocuk, Emlak Çocuk, Başak Çocuk (Ziraat), Pamuk Çocuk, Vakıf Çocuk, Çekirge (Garanti Bankası), Kumbara (T.İş Bankası), Başaralım (Akbank).

Gazetelerin çıkardığı çocuk dergileri: Tercüman Çocuk, Milliyet Kardeş, Zaman Çocuk, Türkiye Çocuk, Hürriyet Çocuk, Miço (Milliyet, Yalvaç Ural).

Ayrıca Can Kardeş (1981), Çocuğa Selam (1985), Kandil Çocuk (1986), Kırmızı Fare (Fatih Erdoğan), Mavi Kuş, Kırmızı Bisiklet, Kıvılcım (Ahmet Yozgat), Ebe Sobe, Altın Çocuk, Semerkant Çocuk, Beyan Çocuk, Nehir Çocuk, Beyza Çocuk (Yeni Dünya dergisi), Çocukça, Gonca gibi çocuk dergileri, çocuk edebiyatının süreli yayınları arasında kaydadeğer yayınlardır.

Bugün bu dergilerden çoğu yayınını sürdürmemektedir. Yayınlanmaya devam eden dikkate değer dergilerden birkaçı: Ebe Sobe, Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Arkadaşım, Gonca, Miço, Can Kardeş vb.

EBE SOBE

Çocuk Edebiyatçıları ve Sanatçıları Birliği’nce yılın çocuk dergisi seçilen Ebe Sobe, üç yıldır yayınlanıyor.

Son dönemde dergi boyutunu büyüten Ebe Sobe, görsel açıdan da, içerik açısından da güzel, şirin ve nitelikli bir çocuk dergisi.

Derginin yayın yönetmeni Nihat Vuran, yazı işleri müdürü İbrahim Pehlivan.

Ebe Sobe’nin ocak 2004 sayısında Sevgi İçigen, Aytül Akal, Merih Akoğul, Çiğdem Göle, Salih Zengin, Burhan Eren, Emrah Yavuz, Yusuf Açar imzaları var.

Saklambaç Sokağı, Matraksiyon, Akıl Defteri, Fındık Faresi, Ali’nin Günlüğü, İsim-Şehir-Hayvan, Mizah gibi köşeler yanında dergi, her ay Yavuz Turhan’ın hazırladığı “Eğlencelik” adıyla bir ek vermeye başlamış. (P.K. 4 Beyoğlu-İSTANBUL)

DİYANET ÇOCUK

Diyanet Çocuk, uzun yıllardır yayınını devam ettiriyor. (Ocak sayısı, 282.sayı)

Diyanet Çocuk’u Hayati Otyakmaz ve Elif Arslan yayına hazırlıyor.

Görsel açıdan zengin, çocukların ilgisini çekecek; bilmece, bulmaca, masal, güzel dinimiz, uzay yolculuğu, ünitelerimiz gibi bölümleriyle cıvıl cıvıl bir dergi olan Diyanet Çocuk, yurtiçi ve dışında da büyük bir tiraja sahip.

Derginin ocak sayısında Ayfer Balaban, Vehbi Akşit, Davut Civelek, Elif Arslan, Rıfkı Kaymaz, Ahmet Yakut, Osman Oktay, Yasemin Altuntaş, Hayati Otyakmaz, Yaşar Koca, Sevgül Aymergen, Nur İşlek, Metin Mankaloğlu, Taner Karahan gibi imzalar var. Erhan Dündar, Orhan Dündar ve Abdurrahman Doğan, derginin çizerleri. Hamdi Eser, Genç Ressamlar başlığı altında çocukların gönderdikleri resimleri değerlendiriyor. (Diyanet İşleri Başkanlığı, Eskişehir Yolu 9. km. ANKARA)

MİÇO

Çocuk edebiyatının önde gelen isimlerinden Yalvaç Ural’ın yönetiminde haftalık olarak yayınlanan bir dergi Miço.

Miço, binlerce çocuk tarafından oluşturulan çocuk kulübüne yönelik etkinlikleri, imza günleri ve aktif çalışmalarıyla gündemden düşmeyen bir yayın olarak dikkat çekiyor.

ARKADAŞIM

Zaman gazetesiyle birlikte satılan (haftalık) bir çocuk dergisi.

Yusuf Çağlar’ın yayın editörlüğünü yaptığı Arkadaşım’da, Bilal Özcan’ın çizgileri, Hasan Çetinkaya’nın illüstrasyonları yer alıyor. Dergide okul günlüğü, okul haberleri, sınıf öyküleri, şiirler, kıssadan hisse, takvim, bulmacaya yer veriliyor. Arkadaşım’ın içinde bir de “Eğlencelik” adıyla çocuklar için bir ek hediye ediliyor.

TÜRKİYE ÇOCUK

Türkiye Çocuk da, uzun süredir yayınlanan bir çocuk dergimiz. 23 yıldır yayınlanan derginin genel yayın müdürü M. Sırrı Arvas.

Büyük boy bir dergi olarak yayınlanan Türkiye Çocuk’ta; alışveriş dünyası, belirli günler, nasıl pilot oldum, kahkaha dünyası, resimlerle İngilizce, bulmaca, boyamaya yer veriliyor. Serdar Günler, Ali Tüfekçibaşı, derginin çizerlerinden. Çizgi yönüyle zengin bir dergi olan Türkiye Çocuk’un ocak sayısında çocuk edebiyatçısı Hüseyin Güney’le bir söyleşiye, Bestami Yazgan’ın bir şiirine yer verilmiş. Çocuk bahçesinde ise çocuklardan gelen yazı, şiir vb. yayınlanıyor. (29 Ekim Cad. No: 23 Yenibosna-İSTANBUL)

GONCA

Mayıs 2002’de yayın hayatına başlayan Gonca, “çocuk ve aileyi kucaklayan” bir dergi. Gonca özellikle 15 yaş grubu çocuklara yönelik yayın yapıyor.

Görsel zenginliğiyle dikkati çeken dergide pek çok türde yazı ve şiirlere yer veriliyor.

Gonca, hediye kitap ve CD’leriyle geniş kitlelere de seslenme şansına sahip.

(www.goncadergisi.com)

Rıfkı Kaymaz